O Popielu. Historia prawdziwa

Podczas zwykłej orki spod kujawskiej ziemi wydobywa się przedmiot, którego nie da się łatwo nazwać. Nie wygląda jak zabytek. Nie zachowuje się jak metal. Nie nosi śladów czasu, choć musiał leżeć pod ziemią dłużej, niż pozwalałaby na to zwykła historia jednego pola.

W jego wnętrzu znajduje się zapis. Krótki, suchy, niepokojący. Zaczyna się od słów: "Ja, Falkon, kupiec…".

Tak rozpoczyna się śledztwo, które prowadzi od współczesnych laboratoriów, archiwów i instytucji ku światu nad Gopłem – do czasu Popiela, Piasta, milczącej starszyzny, narastającego lęku i władzy, która krok po kroku odrywa się od wspólnoty.

Nina Sikorska, archeolożka przyzwyczajona do ostrożności, wie, że znalezisko nie może zostać zbyt szybko nazwane. Każde przedwczesne zdanie może je zafałszować. Każda instytucja będzie chciała włączyć odkrycie do własnego porządku. Każda legenda czeka, by pochłonąć fakt i przerobić go na wygodną opowieść.

A jednak głos zapisany w tajemniczym cylindrze nie pozwala milczeć.

Falkon, kupiec przybyły z południa, trafia do grodu nad jeziorem nie jako bohater legendy, lecz jako uważny świadek. Człowiek drogi, handlu, języków i rachunku zysków szybko rozpoznaje, że w domu Popiela dzieje się coś groźniejszego niż zwykła walka o władzę. Najpierw zmienia się język. Potem układ miejsc przy stole. Potem gest staje się prawem. Wreszcie cały dwór zaczyna chorować na lęk, podejrzliwość i nierówną miarę ludzi.

W tej opowieści myszy nie są tylko baśniową karą, a Piast nie pojawia się jako prosty ludowy wybawca. Popiel nie jest jedynie złym władcą z kroniki. Gerda nie jest ozdobą dworu. Falkon zaś nie jest tylko cudzoziemcem, który przypadkiem zobaczył za dużo. Każda z tych postaci uczestniczy w procesie, w którym rzeczywistość zamienia się w mit, a mit zaczyna udawać jedyną możliwą prawdę.

O Popielu. Historia prawdziwa to powieść o pamięci miejsca, o początkach władzy i o tym, jak łatwo historia zostaje przejęta przez tych, którzy potrafią mówić najgłośniej. To także opowieść o badaczach próbujących ocalić złożoność tam, gdzie wszyscy domagają się prostego komunikatu, efektownego odkrycia i jednej wersji wydarzeń.

Między archeologiczną zagadką, politycznym naciskiem, dawnym zapisem i krajobrazem Gopła rozgrywa się historia o tym, co zostaje pod ziemią, pod wodą, pod legendą i pod oficjalną narracją.

Czy prawda o Popielu może jeszcze zostać usłyszana?

A może każda "historia prawdziwa" zaczyna się dopiero wtedy, gdy przestajemy wierzyć w łatwość opowieści, którą znamy od dzieciństwa?